«Αν φύγω από το δωμάτιο, σταματάει.»
«Πρέπει να του λέω συνέχεια τι να κάνει.»
«Δεν ξέρει από πού να ξεκινήσει.»
«Αν δεν του εξηγήσω εγώ την άσκηση, δεν την κάνει.»
«Είναι στην Ε΄ Δημοτικού και ακόμα πρέπει να είμαι από πάνω του.»
Αυτές είναι φράσεις που ακούμε συχνά από γονείς που δυσκολεύονται να καταλάβουν γιατί το παιδί τους δεν μπορεί να μελετήσει αυτόνομα.
Και το πρώτο που χρειάζεται να ξεκαθαρίσουμε είναι κάτι σημαντικό:
Το παιδί που δεν μπορεί να διαβάσει μόνο του δεν είναι απαραίτητα τεμπέλικο ή αδιάφορο.
Πίσω από αυτή τη συμπεριφορά μπορεί να υπάρχουν δυσκολίες στην οργάνωση, στη συγκέντρωση, στη διαχείριση του χρόνου, στην κατανόηση των οδηγιών ή στις ίδιες τις μαθησιακές δεξιότητες.
Γιατί κάποια παιδιά χρειάζονται συνεχώς έναν ενήλικα δίπλα τους;
Για να μπορέσει ένα παιδί να διαβάσει μόνο του, χρειάζεται να συνδυάσει πολλές διαφορετικές δεξιότητες.
Πρέπει να γνωρίζει τι έχει να κάνει, από πού θα ξεκινήσει, τι χρειάζεται για κάθε εργασία, πόσο χρόνο πρέπει να αφιερώσει και πώς θα ελέγξει αν ολοκλήρωσε σωστά αυτό που είχε να κάνει.
Αυτές οι δεξιότητες συνδέονται σε μεγάλο βαθμό με τις λεγόμενες εκτελεστικές λειτουργίες.
Όταν υπάρχουν δυσκολίες σε αυτές, το παιδί μπορεί να γνωρίζει την ύλη αλλά να μην μπορεί να οργανώσει μόνο του τη διαδικασία της μελέτης.
Έτσι περιμένει τον γονέα να του πει:
«Άνοιξε το βιβλίο.»
«Κάνε αυτή την άσκηση.»
«Τώρα διάβασε την επόμενη σελίδα.»
«Μην ξεχάσεις την ορθογραφία.»
Ο γονιός, χωρίς να το καταλαβαίνει, μπορεί να έχει γίνει το «εξωτερικό σύστημα οργάνωσης» του παιδιού.
Μπορεί να σχετίζεται με μαθησιακές δυσκολίες;
Ναι, σε ορισμένες περιπτώσεις.
Ένα παιδί με μαθησιακές δυσκολίες ή δυσλεξία μπορεί να χρειάζεται περισσότερο χρόνο και μεγαλύτερη προσπάθεια για να επεξεργαστεί τις πληροφορίες.
Αν η ανάγνωση είναι αργή και απαιτητική, αν δυσκολεύεται να κατανοήσει ένα κείμενο ή αν η γραπτή εργασία του προκαλεί μεγάλη κόπωση, είναι λογικό να αποφεύγει τη μελέτη χωρίς υποστήριξη.
Για το παιδί, το «διάβασε μόνος σου» μπορεί να μοιάζει με μια πολύ μεγαλύτερη απαίτηση από ό,τι για έναν συμμαθητή του.
Γι’ αυτό είναι σημαντικό να μην ερμηνεύουμε κάθε δυσκολία ως έλλειψη προσπάθειας.
Όταν ο γονιός βοηθάει… αλλά τελικά το παιδί εξαρτάται από τη βοήθεια
Υπάρχει μια λεπτή ισορροπία.
Φυσικά και το παιδί χρειάζεται βοήθεια όταν δυσκολεύεται. Όμως, όταν ο γονιός βρίσκεται συνεχώς δίπλα του, υπενθυμίζει κάθε βήμα, διορθώνει, εξηγεί ξανά και ελέγχει κάθε εργασία, μπορεί σταδιακά να δημιουργηθεί μια εξάρτηση.
Το παιδί μαθαίνει:
«Για να τα καταφέρω, πρέπει να είναι κάποιος δίπλα μου.»
Αυτό μπορεί να επηρεάσει την αυτοπεποίθησή του και να κάνει ακόμη δυσκολότερη την ανάπτυξη της αυτονομίας του.
Ο στόχος επομένως δεν είναι να σταματήσουμε ξαφνικά να βοηθάμε.
Ο στόχος είναι να μειώνουμε σταδιακά τη βοήθεια, καθώς το παιδί αποκτά τις δεξιότητες που χρειάζεται.
Πώς μπορούμε να ενισχύσουμε την αυτονομία στη μελέτη;
Η αυτονομία δεν δημιουργείται από τη μια μέρα στην άλλη.
Χρειάζεται μικρά, σταθερά βήματα.
Αρχικά, μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί να οργανώσει μαζί μας το πρόγραμμα της ημέρας. Για παράδειγμα, να σημειώσει μόνο του τι έχει να κάνει και να αποφασίσει με ποια εργασία θα ξεκινήσει.
Στη συνέχεια, αντί να του δίνουμε αμέσως την απάντηση, μπορούμε να κάνουμε ερωτήσεις:
«Τι ζητάει η άσκηση;»
«Τι χρειάζεσαι για να την κάνεις;»
«Ποιο είναι το πρώτο βήμα;»
Έτσι δεν κάνουμε τη δουλειά για το παιδί. Το βοηθάμε να μάθει πώς να σκέφτεται τη διαδικασία.
Η οργάνωση του χώρου και του χρόνου έχει σημασία
Ένα παιδί που δυσκολεύεται να οργανωθεί χρειάζεται ένα περιβάλλον που να το βοηθά.
Ένα σταθερό σημείο για τη μελέτη, περιορισμένοι περισπασμοί και ένα απλό, ορατό πρόγραμμα μπορούν να κάνουν σημαντική διαφορά.
Επίσης, δεν χρειάζεται κάθε παιδί να κάθεται συνεχόμενα για μία ή δύο ώρες.
Για ορισμένα παιδιά είναι πιο αποτελεσματικό να δουλεύουν σε μικρότερα χρονικά διαστήματα με σύντομα διαλείμματα, ανάλογα πάντα με την ηλικία και τις ανάγκες τους.
«Μα αν τον αφήσω μόνο του, δεν θα κάνει τίποτα!»
Αυτός είναι ένας πολύ συχνός φόβος των γονέων.
Και πράγματι, αν ένα παιδί έχει μάθει να λειτουργεί μόνο με συνεχή καθοδήγηση, η απότομη απόσυρση της βοήθειας πιθανότατα θα οδηγήσει σε αποτυχία.
Γι’ αυτό η λύση δεν είναι:
«Από σήμερα θα διαβάζεις μόνος σου.»
Χρειάζεται σταδιακή μετάβαση.
Σήμερα ο γονιός μπορεί να βοηθά στην οργάνωση όλης της μελέτης.
Στη συνέχεια, το παιδί μπορεί να οργανώνει μόνο του ένα μέρος.
Αργότερα, μπορεί να αναλαμβάνει ολόκληρη τη διαδικασία και ο γονιός να έχει μόνο έναν ρόλο ελέγχου στο τέλος.
Έτσι η ευθύνη μεταφέρεται σταδιακά από τον γονιό στο παιδί.
Πότε χρειάζεται να αναζητήσουμε την αιτία;
Αν ένα παιδί μεγαλύτερης ηλικίας εξακολουθεί να χρειάζεται συνεχή παρουσία ενήλικα για κάθε βήμα της μελέτης, αξίζει να εξετάσουμε τι ακριβώς το δυσκολεύει.
Μπορεί να υπάρχει δυσκολία:
- στην κατανόηση,
- στην ανάγνωση,
- στη γραφή,
- στη μνήμη εργασίας,
- στη συγκέντρωση,
- στην οργάνωση,
- στη διαχείριση χρόνου,
- στην έναρξη μιας εργασίας.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτές οι δυσκολίες μπορεί να συνδέονται με μαθησιακές δυσκολίες, δυσλεξία, ΔΕΠ-Υ ή δυσκολίες στις εκτελεστικές λειτουργίες.
Δεν μπορούμε όμως να βγάλουμε συμπέρασμα μόνο από το γεγονός ότι ένα παιδί δεν διαβάζει μόνο του.
Χρειάζεται να εξετάσουμε το συνολικό προφίλ και τις πραγματικές του ανάγκες.
Το ζητούμενο δεν είναι να «ξεφορτωθεί» το παιδί τον γονιό
Η αυτονομία στη μελέτη δεν σημαίνει ότι το παιδί δεν χρειάζεται πλέον τον γονέα.
Σημαίνει ότι σταδιακά αποκτά την ικανότητα να:
οργανώνει → ξεκινά → ολοκληρώνει → ελέγχει τη δουλειά του με όλο και λιγότερη εξωτερική βοήθεια.
Αυτό είναι μια δεξιότητα που καλλιεργείται.
Και όσο νωρίτερα αρχίσει να καλλιεργείται, τόσο περισσότερο μπορεί να βοηθήσει το παιδί όχι μόνο στα σχολικά του χρόνια, αλλά και αργότερα.
Ένα παιδί που δεν μπορεί να διαβάσει μόνο του δεν χρειάζεται περισσότερη πίεση. Χρειάζεται τα σωστά εργαλεία.
Όταν ένα παιδί δυσκολεύεται, η λύση δεν είναι πάντα «να κάτσει περισσότερες ώρες».
Μερικές φορές χρειάζεται να μάθει πώς να διαβάζει, πώς να οργανώνεται και πώς να διαχειρίζεται τις απαιτήσεις της μελέτης.
Και όταν υπάρχουν μαθησιακές δυσκολίες, η υποστήριξη χρειάζεται να προσαρμόζεται στο συγκεκριμένο προφίλ του παιδιού.
Πώς μπορεί να βοηθήσει το Storyline
Στο Storyline – Κέντρο Λογοθεραπείας και Ειδικής Αγωγής στην Πυλαία, στόχος μας δεν είναι να κάνουμε το παιδί να εξαρτάται από έναν ειδικό ή από έναν ενήλικα για να ολοκληρώσει τις σχολικές του υποχρεώσεις.
Στόχος είναι να αποκτήσει δεξιότητες και στρατηγικές που θα του επιτρέψουν σταδιακά να λειτουργεί πιο αυτόνομα.
Μέσα από εξατομικευμένα προγράμματα Ειδικής Αγωγής, δουλεύουμε πάνω στις μαθησιακές δυσκολίες, την οργάνωση της μελέτης, τη συγκέντρωση, τις στρατηγικές μάθησης και τις εκτελεστικές λειτουργίες, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε παιδιού.
Παράλληλα, η συνεργασία με τους γονείς είναι σημαντικό κομμάτι της διαδικασίας, ώστε η υποστήριξη που δίνεται στο θεραπευτικό πλαίσιο να μεταφέρεται σταδιακά και στην καθημερινότητα του παιδιού.
Γιατί ο τελικός στόχος δεν είναι να υπάρχει πάντα κάποιος δίπλα του.
Είναι να μπορέσει κάποια στιγμή να πει: «Μπορώ να το κάνω μόνος μου».
Η υποστήριξη παρέχεται δια ζώσης στην Πυλαία Θεσσαλονίκης, αλλά και online σε όλη την Ελλάδα.
