Η ανάπτυξη των επικοινωνιακών δεξιοτήτων κατά την προσχολική ηλικία αποτελεί μια από τις πιο συναρπαστικές και κρίσιμες διαδικασίες στην ανθρώπινη ανάπτυξη. Από τα πρώτα αντανακλαστικά του βρέφους μέχρι την περίπλοκη και εκφραστική γλώσσα του πεντάχρονου, αυτά τα χρόνια θεμελιώνουν όχι μόνο τη γλωσσική ικανότητα, αλλά και την ικανότητα για κοινωνική αλληλεπίδραση, σκέψη και μάθηση. Η ουσιαστική κατανόηση των αναμενόμενων ορόσημων σε κάθε ηλικιακό στάδιο, μαζί με την εφαρμογή πρακτικών στρατηγικών ενίσχυσης από τους γονείς και τους φροντιστές, είναι θεμελιώδης στήριξη για το παιδί στην πορεία του προς τη γλωσσική αυτοδύναμη και την αποτελεσματική επικοινωνία.
Η εξέλιξη της επικοινωνίας
| Ηλικία | Αναμενόμενες Δεξιότητες | Πρακτικοί Τρόποι Ενίσχυσης | Ιδέες |
| 0–12 μηνών | • Αντιδρά σε ήχους και φωνές • Διατηρεί βλεμματική επαφή • Παράγει ήχους και βαβίζει • Αναγνωρίζει οικείες λέξεις | • Μιλάτε συχνά στο βρέφος • Μιμηθείτε τους ήχους του • Συνδυάστε λόγο και χειρονομίες • Διαβάστε και τραγουδήστε | • Παίξτε με τις παύσεις: Μιλήστε και μετά σωπαίνετε, δίνοντάς του χρόνο να “απαντήσει” με βουητό ή έκφραση. • Σχολιάστε τη δική του εστίαση: Αν κοιτάζει το φανάρι, πείτε “Βλέπω το φώτα! Πράσινο, κόκκινο”. Αυτό ενισχύει το κοινό ενδιαφέρον |
| 1–2 ετών | • Κατανοεί απλές οδηγίες • Αναγνωρίζει αντικείμενα • Χρησιμοποιεί 50+ λέξεις • Συνδυάζει 2 λέξεις | • Χρησιμοποιήστε απλές προτάσεις • Επαναλάβετε και επεκτείνετε • Δώστε επιλογές • Κάντε κοινή ανάγνωση | • Το “λάθος” είναι πληροφορία, όχι λάθος: Αν πει “μπα” για το “μπάλα”, μην το διορθώσετε. Απαντήστε με σωστό μοντέλο: “Ναι, είναι η μπάλα! Θέλεις τη μεγάλη μπάλα;” • Ονομάστε τα συναισθήματα: “Βλέπω ότι είσαι θυμωμένος που τελείωσε το μπισκότο. Ήταν νόστιμο!” Αυτό χτίζει συναισθηματικό λεξιλόγιο. |
| 2–3 ετών | • Προτάσεις 3-4 λέξεων • Κάνει απλές ερωτήσεις • Ομιλία κατανοητή από οικείους • Παράλληλο παιχνίδι | • Εμπλουτίστε τις προτάσεις του • Συμβολικό παιχνίδι • Δώστε σωστό πρότυπο • Επαναλάβετε ιστορίες | • Αντικαταστήστε τις “δοκιμασίες” με περιγραφή: Αντί για “Τι χρώμα είναι αυτό;” που μοιάζει με εξέταση, δείξτε ενθουσιασμό και πείτε “Ουάου, ζωγράφισες με το πορτοκαλί μαρκαδόρο!”. • Εισαγάγετε “ψευδείς” επιλογές: “Θέλεις να φορέσεις πρώτα το παντελόνι ή το πουκάμισο;” (Κερδίζετε τη συνεργασία, ενισχύετε την κατανόηση). |
| 3–4 ετών | • Προτάσεις 4-5+ λέξεων • Απαντά σε “γιατί” • Ομιλία κατανοητή από αγνώστους • Συνεργατικό παιχνίδι | • Ανοιχτές ερωτήσεις • Επιτραπέζια παιχνίδια • Εμπλουτίστε λεξιλόγιο • Δώστε χρόνο για απάντηση | • Παίξτε: Κάντε πως δεν καταλαβαίνετε ή ξεχνάτε. “Βάζω το παπούτσι… στο χέρι μου; Όχι, είναι λάθος! Πού πάει;” Ωθούν το παιδί να χρησιμοποιήσει γλώσσα για να σας διορθώσει. • Δημιουργήστε “προβλήματα”: Δώστε του λάθος μπουφάν ή “ξεχάστε” να βάλετε χαρτί στο τραπέζι. Το προτρέπετε να ζητήσει βοήθεια ή να εξηγήσει το πρόβλημα. |
| 4–5 ετών | • Συμμετέχει σε συζητήσεις • Αφηγείται ιστορίες με δομή • Κατανοεί σύνθετη γλώσσα • Λύνει προβλήματα με λόγο | • Ερωτήσεις για εξήγηση • Παιχνίδια ρόλων • Συζητήσεις για σημασίες λέξεων • Συνέχεια στην ανάγνωση | • Εργαλείο “πριν/μετά”: Χρησιμοποιήστε αυτούς τους λογικούς συνδέσμους για να δώσετε προβλέψιμη δομή. “ΠΡΙΝ φάμε, θα πλύνουμε τα χέρια μας. ΜΕΤΑ το γεύμα, θα διαβάσουμε μια ιστορία.” |
Η πορεία της γλωσσικής ανάπτυξης από τα 0 έως τα 5 χρόνια είναι δυναμική και απαιτεί ένα υποστηρικτικό και ευαίσθητο περιβάλλον. Ο ρόλος των ενήλικων είναι καθοριστικός: μέσα από το διάλογο, το παιχνίδι, την ανάγνωση και την υπομονετική αλληλεπίδραση, μπορούμε να ενισχύσουμε τις δεξιότητες κάθε παιδιού, ακολουθώντας πάντα τις ατομικές του ανάγκες. Η παρατήρηση και η ενθάρρυνση των φυσικών επικοινωνιακών προσπαθειών του παιδιού είναι η καλύτερη επένδυση για την ανάπτυξη της γλώσσας και των γενικότερων γνωστικών και κοινωνικών του ικανοτήτων. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι κάθε παιδί είναι μοναδικό, και ενώ τα αναπτυξιακά ορόσημα παρέχουν ένα χρήσιμο πλαίσιο, μπορεί να υπάρχουν φυσιολογικές διακυμάνσεις.
Σε περιπτώσεις που προκύπτουν ανησυχίες ή ερωτήματα σχετικά με την επικοινωνιακή, γνωστική ή κοινωνική ανάπτυξη του παιδιού, μην διστάσετε να ζητήσετε τη γνώμη ειδικού. Το Κέντρο Ειδικών Θεραπειών Storyline στην Πυλαία προσφέρει υπηρεσίες λογοθεραπείας και υποστήριξης, με στόχο την προαγωγή της βέλτιστης ανάπτυξης κάθε παιδιού. Για πληροφορίες ή ραντεβού, μπορείτε να επικοινωνήσετε στο τηλέφωνο 2310 302 557.
Πηγή πληροφόρησης για τα αναπτυξιακά ορόσημα: American Speech-Language-Hearing Association (ASHA)
