Είναι μια σκέψη που μπορεί να περάσει από το μυαλό ενός γονέα όταν παρατηρεί αλλαγές στο σώμα ή στο βάρος του παιδιού. Ιδιαίτερα όσο το παιδί μεγαλώνει, η εικόνα του σώματός του μπορεί να αλλάζει αρκετά γρήγορα και είναι φυσικό οι γονείς να αναρωτιούνται αν το βάρος του βρίσκεται μέσα στα αναμενόμενα για την ηλικία του.
Όμως, ένα παιδί δεν χρειάζεται να ξεκινήσει δίαιτα απλώς επειδή πήρε βάρος.
Στα παιδιά, το βάρος δεν αξιολογείται με τον ίδιο τρόπο που αξιολογείται στους ενήλικες. Η ηλικία, το ύψος, το φύλο, ο ρυθμός ανάπτυξης και η συνολική πορεία του παιδιού στον χρόνο έχουν σημασία. Γι’ αυτό μια αλλαγή στη ζυγαριά από μόνη της δεν αρκεί για να μας πει αν υπάρχει κάποιο πρόβλημα.
Το παιδί μεγαλώνει και το σώμα του αλλάζει
Κατά την παιδική ηλικία και ιδιαίτερα πριν και κατά την εφηβεία, το σώμα περνά πολλές αλλαγές.
Το παιδί ψηλώνει, αυξάνεται η μυϊκή και οστική μάζα και αλλάζει σταδιακά η σύσταση του σώματος. Υπάρχουν επίσης περίοδοι όπου το βάρος μπορεί να αυξηθεί πριν από μια σημαντική αύξηση στο ύψος.
Επομένως, το ότι ένα παιδί «πάχυνε» ή ότι τα ρούχα του έγιναν ξαφνικά μικρά δεν σημαίνει από μόνο του ότι χρειάζεται δίαιτα.
Η αξιολόγηση χρειάζεται να γίνεται με βάση την ανάπτυξη του παιδιού συνολικά και όχι με βάση έναν μεμονωμένο αριθμό στη ζυγαριά.
Πότε χρειάζεται να το συζητήσουμε με ειδικό;
Αν υπάρχει πραγματική ανησυχία για το βάρος ή την ανάπτυξη του παιδιού, το πρώτο βήμα δεν είναι να του περιορίσουμε το φαγητό.
Είναι να συζητήσουμε με τον παιδίατρο και, όταν χρειάζεται, με παιδοδιαιτολόγο, ώστε να αξιολογηθεί η ανάπτυξη του παιδιού και οι διατροφικές του συνήθειες.
Ιδιαίτερα χρήσιμο είναι να ζητηθεί καθοδήγηση όταν παρατηρείται:
- σημαντική ή απότομη αλλαγή στην καμπύλη ανάπτυξης,
- γρήγορη αύξηση ή απώλεια βάρους,
- πολύ περιορισμένη ή πολύ μεγάλη ποικιλία τροφών,
- συχνή κατανάλωση φαγητού χωρίς αίσθημα πείνας,
- έντονη σχέση του παιδιού με το φαγητό,
- δυσκολίες που επηρεάζουν την καθημερινότητα ή τη σωματική του υγεία.
Το ζητούμενο είναι να καταλάβουμε τι συμβαίνει, όχι απλώς να μειώσουμε έναν αριθμό στη ζυγαριά.
Γιατί η «δίαιτα» δεν είναι καλή αφετηρία για ένα παιδί;
Όταν λέμε σε ένα παιδί ότι «πρέπει να αδυνατίσει», το μήνυμα που μπορεί να λάβει δεν αφορά μόνο το φαγητό.
Μπορεί να το συνδέσει με την εικόνα του σώματός του και να αρχίσει να σκέφτεται ότι το σώμα του είναι «λάθος» ή ότι πρέπει να αλλάξει για να είναι αποδεκτό.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην προεφηβεία και την εφηβεία, όταν η εικόνα σώματος και η αυτοπεποίθηση μπορούν να επηρεαστούν έντονα.
Για τον ίδιο λόγο, είναι προτιμότερο να αποφεύγονται φράσεις όπως:
«Αυτό παχαίνει.»
«Μην το φας, έχεις πάρει κιλά.»
«Πρέπει να προσέξεις γιατί πάχυνες.»
Ακόμη και όταν λέγονται από ενδιαφέρον, μπορεί να κάνουν το παιδί να αισθανθεί ότι αξιολογείται μέσα από το σώμα του.
Τι μπορούμε να αλλάξουμε χωρίς να βάλουμε το παιδί σε δίαιτα;
Η διατροφική φροντίδα ενός παιδιού αφορά ολόκληρη την οικογένεια.
Αν χρειάζονται αλλαγές, είναι προτιμότερο να αφορούν τις οικογενειακές συνήθειες συνολικά και όχι να παρουσιάζονται ως «θεραπεία» για το σώμα ενός συγκεκριμένου παιδιού.
Για παράδειγμα, η οικογένεια μπορεί να προσπαθήσει να έχει πιο σταθερά γεύματα, μεγαλύτερη ποικιλία τροφών, περισσότερα φρούτα και λαχανικά, επαρκή πρόσληψη νερού και λιγότερη εξάρτηση από τρόφιμα που καταναλώνονται συχνά ως εύκολη λύση.
Παράλληλα, σημαντικό ρόλο έχουν η σωματική δραστηριότητα, ο ύπνος και ο περιορισμός του καθιστικού χρόνου, πάντα με τρόπο κατάλληλο για την ηλικία και τις ανάγκες του παιδιού.
Δεν χρειάζεται όμως κάθε γεύμα να μετατραπεί σε μάχη.
Δεν χρειάζεται να απαγορεύσουμε τα γλυκά
Ένα συχνό λάθος είναι η απότομη δημιουργία μιας λίστας με «απαγορευμένα» τρόφιμα.
Όταν ένα παιδί ακούει συνεχώς ότι κάποια τρόφιμα «απαγορεύονται», μπορεί να αποκτήσουν ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Η διατροφική εκπαίδευση έχει περισσότερο νόημα όταν το παιδί μαθαίνει σταδιακά ότι υπάρχουν διαφορετικές τροφές και διαφορετικές συχνότητες κατανάλωσης, χωρίς να χωρίζουμε το φαγητό σε απόλυτα «καλό» και «κακό».
Ο στόχος δεν είναι να φοβάται το γλυκό ή να αισθάνεται ενοχές όταν το τρώει.
Και αν το παιδί λέει «είμαι χοντρό»;
Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.
Αν ένα παιδί αρχίσει να σχολιάζει αρνητικά το σώμα του, να συγκρίνεται με άλλα παιδιά ή να αποφεύγει δραστηριότητες επειδή ντρέπεται για την εμφάνισή του, δεν χρειάζεται να απαντήσουμε απλώς:
«Μα δεν είσαι χοντρό!»
Χρειάζεται πρώτα να ακούσουμε τι πραγματικά σκέφτεται.
Μπορούμε να ρωτήσουμε:
«Τι σε έκανε να το σκεφτείς αυτό;»
«Κάποιος σου είπε κάτι;»
«Πώς νιώθεις όταν σκέφτεσαι το σώμα σου;»
Έτσι μπορούμε να καταλάβουμε αν πρόκειται για μια περιστασιακή σκέψη ή αν το παιδί αρχίζει να αποκτά αρνητική εικόνα για το σώμα του.
Η διατροφή δεν είναι μόνο θέμα κιλών
Ένα παιδί μπορεί να έχει μια ισορροπημένη διατροφή ανεξάρτητα από το αν το σώμα του είναι λεπτό, πιο γεμάτο ή βρίσκεται σε μια περίοδο φυσιολογικής ανάπτυξης.
Γι’ αυτό η συζήτηση γύρω από την παιδική διατροφή χρειάζεται να απομακρύνεται από το:
«Πώς θα χάσει κιλά;»
και να πηγαίνει περισσότερο προς το:
«Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί να αναπτύξει μια υγιή σχέση με το φαγητό και το σώμα του;»
Αυτό σημαίνει ότι εξετάζουμε τη συνολική διατροφή, την ποικιλία των τροφών, τις οικογενειακές συνήθειες, την κίνηση, τον ύπνο και φυσικά την ανάπτυξη του παιδιού.
Τι χρειάζεται να θυμάται ο γονιός;
Αν το παιδί σας έχει πάρει βάρος, μην ξεκινήσετε μόνοι σας δίαιτα και μην προσπαθήσετε να περιορίσετε αυστηρά το φαγητό του.
Πρώτα χρειάζεται να φανεί αν υπάρχει πράγματι λόγος ανησυχίας και πώς εξελίσσεται η ανάπτυξή του. Αν υπάρχει προβληματισμός, ο παιδίατρος και ο κατάλληλος επαγγελματίας διατροφής μπορούν να σας καθοδηγήσουν εξατομικευμένα.
Και μέχρι τότε, ίσως το πιο σημαντικό είναι να θυμόμαστε ότι το παιδί χρειάζεται να αισθάνεται ότι το σώμα του δεν αποτελεί πρόβλημα που πρέπει να διορθωθεί.
Χρειάζεται να μάθει να τρώει, να κινείται, να φροντίζει τον εαυτό του και να ακούει το σώμα του χωρίς φόβο και ενοχές.
Στο Storyline
Στο Storyline – Κέντρο Λογοθεραπείας και Ειδικής Αγωγής στην Πυλαία Θεσσαλονίκης, η συνεργασία διαφορετικών ειδικοτήτων μας επιτρέπει να βλέπουμε το παιδί συνολικά και να αντιμετωπίζουμε τις ανάγκες του με εξατομικευμένο τρόπο.
Μέσα από τη συνεργασία με τον διατροφολόγο Γιάννη Χαντζίδη, η ενημέρωση και η υποστήριξη γύρω από την παιδική διατροφή εστιάζουν όχι μόνο στο τι τρώει ένα παιδί, αλλά και στη διαμόρφωση υγιών διατροφικών συνηθειών και μιας θετικής σχέσης με το φαγητό.
Γιατί στην παιδική ηλικία ο στόχος δεν είναι απλώς ένας αριθμός στη ζυγαριά. Είναι η σωστή ανάπτυξη, η επαρκής θρέψη και μια υγιής σχέση με το φαγητό και το σώμα.
